De Nederlandse Arbeidsinspectie is de toezichthouder die controleert of werkgevers en werknemers zich houden aan de regels rondom veilig, gezond en eerlijk werken in Nederland. De organisatie valt onder het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en speelt een belangrijke rol in het beschermen van werknemers en het tegengaan van misstanden op de werkvloer.

De arbeidsinspectie houdt toezicht op verschillende onderwerpen. Denk hierbij aan arbeidsveiligheid, gezonde arbeidsomstandigheden, eerlijke betaling, werktijden, kinderarbeid en het voorkomen van illegale arbeid of arbeidsuitbuiting. Wanneer bedrijven de regels overtreden, kan de arbeidsinspectie waarschuwingen geven, boetes opleggen of in ernstige gevallen werkzaamheden stilleggen.

Inspecteurs bezoeken bedrijven om controles uit te voeren. Dit kan aangekondigd zijn, maar ook onverwacht gebeuren. Tijdens een inspectie wordt gekeken of werknemers veilig kunnen werken, of machines voldoen aan de veiligheidsnormen en of werkgevers zich houden aan de arbeidswetten. Ook onderzoekt de arbeidsinspectie meldingen van onveilige situaties of vermoedens van uitbuiting.

Een melding bij de Nederlandse Arbeidsinspectie kan door vrijwel iedereen worden gedaan. Dat geldt niet alleen voor werknemers of werkgevers, maar ook voor derden die een mogelijke overtreding of onveilige situatie signaleren. Meldingen kunnen zowel reactief als preventief van aard zijn.

Bij een reactieve melding is er meestal al sprake van een vermoedelijke overtreding of misstand binnen een onderneming. De arbeidsinspectie ontvangt bijvoorbeeld meldingen over onderbetaling van werknemers, overtredingen van de Arbeidstijdenwet, illegale tewerkstelling, ontbrekende urenregistraties, arbeidsongevallen of onveilige werkomstandigheden. Ook overtredingen van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag kunnen aanleiding zijn voor een melding. Wanneer de arbeidsinspectie voldoende aanleiding ziet, kan zij besluiten een onderzoek of controle uit te voeren binnen de onderneming.

Daarnaast zijn ook preventieve meldingen mogelijk. Daarbij hoeft nog geen daadwerkelijke overtreding te hebben plaatsgevonden. Een preventieve melding is juist bedoeld om risico’s, gevaarlijke situaties of vermoedelijke misstanden tijdig te signaleren en verdere problemen te voorkomen. Hierbij kan worden gedacht aan structurele veiligheidsrisico’s, vermoedens dat arbeidswetgeving niet correct wordt nageleefd of situaties waarbij gevaar kan ontstaan voor werknemers, klanten of derden.

Meldingen kunnen afkomstig zijn van uiteenlopende personen en instanties. Niet alleen werknemers, ex-werknemers en werkgevers kunnen een melding doen, maar ook uitzendkrachten, klanten, leveranciers, omwonenden, vakbonden, advocaten of andere betrokkenen. Daarnaast kunnen ook organisaties en hulpinstanties signalen doorgeven aan de arbeidsinspectie.

Een voorbeeld hiervan is FairWork. Deze organisatie richt zich op de bestrijding van arbeidsuitbuiting, mensenhandel en misstanden op de werkvloer. Werknemers kunnen hier terecht voor ondersteuning, advies en hulp bij het melden van vermoedens van uitbuiting of slechte arbeidsomstandigheden. Ook organisaties zoals FNV, CNV en Juridisch Loket bieden ondersteuning bij arbeidsrechtelijke problemen en kunnen werknemers informeren over hun rechten en mogelijkheden.

Daarnaast kunnen gemeenten, sociale diensten, brancheorganisaties en andere toezichthoudende instanties signalen delen met de Arbeidsinspectie wanneer zij vermoedens hebben van fraude, illegale arbeid of onveilige situaties binnen een onderneming.

Ook anonieme meldingen zijn mogelijk. De arbeidsinspectie beoordeelt iedere melding afzonderlijk en bepaalt zelfstandig of er aanleiding bestaat om nader onderzoek te verrichten of een controle uit te voeren.

Voor ondernemers is het belangrijk om zich ervan bewust te zijn dat meldingen vanuit verschillende hoeken kunnen ontstaan. Een controle door de arbeidsinspectie kan aangekondigd plaatsvinden, maar ook onaangekondigd.

De bevoegdheden van de Nederlandse Arbeidsinspectie vinden hun grondslag in hoofdstuk 5 van de Algemene wet bestuursrecht. In art. 17 en 17a Wet arbeid vreemdelingen zijn nadere bevoegdheden te vinden omtrent het toezicht op arbeid uitgevoerd door “vreemdelingen”.

De arbeidsinspectie is bevoegd om zonder voorafgaande aankondiging een inspectie uit te voeren bij een onderneming. Hierbij heeft de inspecteur eveneens geen toestemming van de eigenaar van de onderneming nodig om de onderneming binnen te gaan.

Een inspecteur is bij een inspectie bevoegd om: 

• Vragen te stellen aan iedere werknemer die op dat moment aanwezig is in de zaak;
• documenten op te vragen: identiteitsdocumenten, loonadministratie, werkroosters en andere documenten;
• benodigde documenten te kopiëren of zelfs mee te nemen;
• voorwerpen en monsters mee te nemen;
• medewerking te eisen van een werkgever;
• in gesprek te gaan met de Ondernemingsraad, zonder de aanwezigheid van het bestuur.

Bent u verplicht om mee te werken?

Als de arbeidsinspectie langskomt vraagt u zich natuurlijk af of u verplicht bent om alle medewerking te verlenen aan het onderzoek dat zij uitvoeren. Dit is wel het geval. U bent verplicht volgens de Algemene wet Bestuursrecht om medewerking te verlenen aan een toezichthouder (de Arbeidsinspectie) binnen een door hem gestelde redelijke termijn alle medewerking te verlenen aan datgeen dat hij op een redelijke manier kan vorderen bij de uitoefening van zijn bevoegdheden.

Indien u niet voldoet aan de medewerkingsplicht dan kan dit leiden tot sancties. Deze sancties kunnen zowel op grond van het bestuursrecht als op grond van het strafrecht worden gegeven. Indien u opzettelijk, zonder gegronde reden een bevel niet opvolgt van een toezichthouder bent u in strijd met de medewerkingsplicht en bent u daarmee dus strafrechtelijk vervolgbaar.

Redelijke termijn

Zoals gezegd bent u verplicht om binnen een redelijke termijn medewerking te verlenen aan de toezichthouder. Maar wat is dan een redelijke termijn? Deze termijn valt niet uit te drukken in weken of dagen. Dit is compleet afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Wel dient de termijn zodanig te zijn, dat de betrokkene redelijkerwijs aan de vordering kan voldoen en de voortgang van het verzoek niet onevenredig wordt benadeeld.

U kunt dus niet verplicht worden om meteen antwoord te geven op een vraag of dat ene document meteen te leveren. De arbeidsinspectie zal een redelijke termijn moeten geven waarin jij op een later moment, al dan niet schriftelijk, op vragen terug kan komen.

Moet ik wel of niet alle informatie/documenten verstrekken?

Indien de arbeidsinspectie een bezoek brengt bent u dus verplicht alle medewerking te verlenen. In beginsel houdt de medewerkingsplicht in dat u niet kunt weigeren om bepaalde informatie of documenten te verstrekken aan de arbeidsinspectie en dat vragen van de arbeidsinspectie moeten worden beantwoord. Echter bent u niet verplicht om meer informatie of documenten te leveren dan verzocht. Er geldt geen actieve informatieplicht.